Tastbare familiegeschiedenis

Mejuffrouw,
Uw brief deed mij zeer veel leed. Ik hoopte dat U mijn hartelijk gemeend voorstel minstens een weinig in overweging had willen nemen en eenige uitstel mij in staat had gesteld U meermalen nog te ontmoeten voor Gij eene beslissing nemen zoudt.-

Deze brief kreeg ik ruim een jaar geleden voor het eerst onder mijn ogen tijdens een zoektocht naar mijn voorouders. Die ontdekkingsreis begon met een stapel menukaarten die ik van mijn oom kreeg. Op de vele menukaarten stonden namen geschreven, data en gelegenheden. Ik wilde graag weten wie als deze mensen waren. Een aantal namen kende ik er wel, zoals mijn opa. Dit was zijn familie, zijn tijd waarin hij was opgegroeid, zijn vader en moeder, zijn grootouders. Ik begin bij de oudste menukaart. Die is van 4 april 1891, de dag dat mijn overovergrootouders trouwden: Henri Swarttouw (1852-1923) en Octavie Jullien (1866-1949).
1891, 4 april huwelijksdiner Henri&Octavie

Uit bovenstaande citaat blijkt dat de zaken er anders voor hebben gestaan. Octavie en Henri hebben elkaar ontmoet in Delft. Zij een Belgische uit Koekelberg, kwam naar Delft om haar oude oom, Oom Auguste Jullien, werkzaam als boekhouder bij het Ministerie van Oorlog te verzorgen. Oom Auguste staat nu in de familie bekend als ‘mopperoom’, waarschijnlijk omdat hij zoveel brieven schrijft naar het ministerie, telkens met de vraag om loonsverhoging. In al die jaren weet hij zijn jaarsalaris op te krikken van 400 naar 900 gulden.

In Delft woont ook de schrijver van de brief: Henri Swarttouw, sigarenhandelaar en -fabrikant. En oom Auguste heeft heel wat sigaartjes gerookt. De jonge Octavie maakt indruk op Henri. Eind mei (1890) vraagt hij haar ten huwelijk. Het aanzoek blijkt onverwacht. Het archief bevat een drietal brieven van haar zussen. Josephine, Maria en Louise schrijven elk afzonderlijk over hun zorgen en geven zusterlijke raad. Het lijkt er dus op dat Octavie geen idee heeft wat ze met dit aanzoek moet. Of ze nu werkelijk goede steun aan haar oudere zusters heeft…? Wat Octavie zelf voelt en denkt, weten we niet. Maar we weten wel dat ze hem afwijst per brief af, zoals blijkt uit de verdrietige reactie van Henri.

Uit zijn brief wordt duidelijk dat hij zijn vraag enigszins onbehouwen heeft gesteld: Ik gevoel dat ik U verontschuldiging moet vragen voor de wijze waarop ik U mijn wenschen kenbaar maakte.
Misschien heeft hij te weinig gedaan om haar het hof te maken, wellicht was hij te haastig, verzucht hij daarna. Toch hoopt hij haar nog te zien, hoewel ze geen aanleiding geeft om hoop te hebben en haar te kunnen kunnen overtuigen van zijn gevoelens voor haar. Hij hoopt door de tijd dat hij enige bezwaren kan wegnemen. Misschien doelt hij op het leeftijdsverschil: hij is 38, zij 24.
Het lijkt een hopeloze zaak. Maar niets is minder waar. Begin augustus van hetzelfde jaar is het toch nog goed gekomen. Een ontroerend briefje is bewaard gebleven:

Delft, 9 aug 1890, Confindentieële mededeeling aan den Heer en Mevrouw Schoon te denHaag. Verloofd Mejuffrouw Octavie Jullien van Brussel met H. Swarttouw !!!! Het is nog slechts bekend in zeer enge eigen kring.

Wat er in de tussentijd is gebeurd weten we niet. Misschien heeft Oom Auguste de zaken bepleit? Het zal een opluchting voor weduwe Jullien zijn, dat ze tenminste een van haar dochters ‘kwijt’ is. De andere drie dochters blijven ongehuwd. Zij gaan samen wonen in Brussel in Villa des Muguets aan Avenu Montjoie (zie foto), dat tot in de jaren 60 in de familie zal blijven en in de verhalen tot de dag van vandaag.
villamuguets

Oom Auguste, die mogelijk een rol heeft gespeeld in de totstandkoming van het huwelijk, overlijdt op 3 januari 1891. Wellicht toch nog plotseling, want op eerste Kerstdag schuift hij nog wel aan bij het Kerstdiner in Koekelberg, het ouderlijk huis van Octavie Jullien. Door het overlijden van Auguste verhuist Octavie weer naar België, terwijl haar verloofde te Delft achterblijft.
Het verloofde stel is gelukkig, maar heeft het ook moeilijk met de scheiding. Door de briefwisseling, waarvan alleen de brieven van Henri bewaard zijn gebleven, krijgen we een prachtig beeld van het leven van twee verliefden aan het einde van de negentiende eeuw. Prachtige tastbare familiegeschiedenis!

Volgende keer: over de brieven, huwelijkscadeaus en een bazelende verloofde.

Kerstgans uit Veur met Brusselsch gevolg

Door alles wat er voor, tussen en na kwam en nog moet komen – pensioenfeest moeder, tentoonstelling, vakantie, studiereis, voorbereiding huwelijk broer – was ik het bijna vergeten: ons prachtige boek. Samen met mijn broer maakte ik een receptenboek Kerstgans uit Veur met Brusselsch gevolg. Een familiereceptenboek, privé uitgegeven.

foto
Twee jaar geleden kreeg ik van mijn oom een stapel oude menukaarten, omdat ik van koken, historie en historische keuken hou. De menukaarten zijn van de familie.

1891, 4 april huwelijksdiner Henri&Octavie 1903, 30 juni 1916, 22 augustus, huwelijk TH-SW1931, 21 juni
Mooie kaarten met mooie gerechten er op. Soms met namen van personen die bij het diner aanwezig waren. Octavie?! Dat is mijn overovergrootmoeder. En Henri Thunnissen, haar schoonzoon? Hoe zat die familie in elkaar?
Ik ging op onderzoek uit. Zoeken naar de personen, gelegenheden waarvoor die diners gegeven waren, en waar deze mensen woonden. Dezelfde oom gaf mij een stapel brieven mee, die aan dezelfde overovergrootmoeder Octavie Jullien geschreven waren door mijn overovergrootvader Henri Swarttouw. Ik las dat Octavie het hart van Henri brak, omdat zij niet met hem wilde trouwen. Gelukkig las ik in een brief van enkele weken er na, dat het toch nog goed kwam. Ik heb een menukaart van hun bruiloft, van hun 12,5 jarige jubileum, ook de 25 en 30 jaar werd gevierd. Zoveel informatie, en zoveel mooie verhalen en zoveel menukaarten, daar moest een boek van gemaakt worden.

Ons receptenboek is samengesteld uit gerechten van menukaarten – de oudste is uit 1891, de jongste is van 1956 – van de familie Jullien-Swarttouw-Thunnissen. Van 39 menukaarten is een gerecht gekozen, waarvan het bijbehorende recept opgezocht is in een kookboek uit de tijd. Een gerecht van een menukaart uit 1915? Dan een recept uit een kookboek van voor 1915!

 

puntpixel.nl_kerstgans-uit-veur-met-brusselsch-gevolg2 puntpixel.nl_kerstgans-uit-veur-met-brusselsch-gevolg6

Laurakoek, recept uit oma’s kookboek “Het Nieuwe Kookboek”

omahennie-926x1024Naast Neêrlands etiquetteboek Hoe hoort het eigenlijk? bestaat ook nog het kookboek dat mijn oma (1909-2005) had: Het Nieuwe kookboek samengesteld door A. Koopmans-Gorter, Leerares Koken en Voedingsleer, Oud-Directrice der Groningsche Kook- en Huishoudschool en G.A.M. De Boer-De Jonge, Oud-Leraares aan die School, de 12de druk uit 1929 (eerste druk 1909). Mogelijk was dit het kookboek dat mijn oma gebruikte toen ze de leraressenopleiding voor landbouwhuishoud- en nijverheidsonderwijs op Rollecate te Deventer volgde. Dat zou goed kunnen: ze was toen twintig jaar oud.

Ik heb het kookboek geleend van mijn tante. Het is een mooi exemplaar met een aandoenlijk geborduurde stoffen omslag. Het boek heeft vele lege pagina’s voor aantekeningen en recepten. Oma heeft daar veelvuldig gebruik van gemaakt. Omdat ik al het etiquetteboek heb, wilde ik eigenlijk ook het kookboek. Zodoende struinde ik het internet af en vond een exemplaar uit 1929 en was voornemens om alle aantekeningen en recepten woordelijk over te nemen. Een mooi klusje voor een lange winteravond wanneer ik niets te doen zou hebben.
Maar wat schetste mijn verbazing. Het exemplaar dat ik had gekocht was vele malen dunner…. De notitiepagina’s zoals in oma’s boek had dit exemplaar niet. Zou er een speciale ‘schooleditie’ zijn gemaakt? Echter niets op de titel pagina verwijst daar naar.

IMG_6486-1024x764  IMG_6487-764x1024

Laurakoek
Al bladerende kwam ik op een recept voor Laurakoek. En ik dacht daar heb ik nu zin: om een koek met een mooie meisjesnaam te bakken. Bovendien had ik alle ingrediënten in huis. Daarnaast een leuk detail: twee koeken worden met jam er tussen op elkaar ‘geplakt’, versierd met een gestrikt lintje.
Helaas heeft oma geen aantekeningen gemaakt bij dit recept, misschien was het recept haars inziens perfect, maar waarschijnlijker heeft ze het nooit gemaakt.

Recept:
Neem van alle ingrediënten evenveel: bloem, boter, suiker, amandelen. Verder iets zout en eventueel jam (stroop kan ook!). Het kookboek geeft 100 gram per ingrediënt. ik heb 30 gram van alles genomen. Een prima hoeveelheid voor één flinke en vullende laurakoek van ca. 12 cm doorsnee.

IMG_6475-1024x764 IMG_6476-1024x764
Maal de amandelen fijn. Doe bloem in een kom en verdeel hierin de boter met mes in kleine stukjes. Voeg dan de gemalen amandelen (of amandelmeel), suiker en zout toe en kneed dit alles tot een samenhangend deeg.

Verdeel het deel in tweeën en maak hier twee dunne ronde plakken van. Bak de koeken in de matige warme oven (ik heb ze op ca 175 graden gebakken). Steek er twee ronde koeken (met een uitsteekvorm of langs een kom met een scherp mes) en laat ze afkoelen tot ze hard zijn. Leg twee koeken eventueel met jam of stroop op elkaar en: “strik er kruiselings een smal gekleur lintje omheen.”

Ik vind de laurakoek een beetje smaken naar stroopkoeken, dat komt ook omdat ik de jam voor het ontbijt wilde bewaren en er dus stroop op deed. Maar ook de koek smaakt naar de koek van de stroopkoek (!).